Türkçe Terim ve Sözcükler Dizini
TTS—Dilbilim
Sürüm 1.1.1
3 Şubat 2006
Sunuş
Türkçe Terim ve Sözcükler (TTS) (“te-te-se” olarak okuyabiliriz) Dizinini hazırlama düşüncesi ilk olarak Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde yürüttüğümüz Yüksek Lisans Programları sırasında başladı. Eğitim ve bilim dilinin Türkçe olduğu üniversitemizde, yabancı dil (İngilizce) öğretimi ve yabancı dil olarak Türkçe öğretimi alanlarında lisans üstü programların yürütülmesi sırasında pek çok İngilizce terim ve sözcüğün Türkçe karşılıklarını derslerde doğru ve tutarlı kullanma durumu —bir “sorun” olmasa da— ayrı bir özen gerektirmekteydi. Ancak, sıra ilk Yüksek Lisans Tezlerinin yazılmasına geldiğinde, doğru terimleri tutarlı kullanmanın önemi kendini iyice hissettirmeye başlamıştı. Ayrı Danışmanlar tarafından yönetilse de, aynı programdan çıkan Tezlerin dilinin tutarlı olması bir bakıma bir önkoşuldu. O nedenle, Tez Danışmanları olarak aramızda Türkçe terim ve sözcüklerle ilgili olarak ara sıra konuşmaya başlamıştık. Sonra, bunları bir yerlere not etmeye başladık.
Size sunmakta olduğum TTS Dizini de bu ilk notlardan çıktı denilebilir.
Bu arada, bizden önce bu konuda yapılmış olan çalışmaları, sözcük dizinlerini ve terim sözlüklerini de incelemekteydik. Yabancı dildeki aynı sözcük / terim için değişik yerlerde değişik Türkçe karşılıklar da karşımıza çıkmaktaydı. Bunları da hem Tez hazırlayan bilimde ustalaşma yolundaki meslektaşlarımızla hem de kendi aramızda paylaşmaktaydık. 2002 yılında başlayan bu kişisel çalışma, aradan geçen zaman ve yeni Tez yazımları ile, derli-toplu bir dizelge hazırlanmasının gerekliliğini de gösterdi.
Bu amaçla, bir dizi yayın elle veya optik tarayıcı ile elektronik ortama aktarıldı. Bu sözcüklerin üzerinden teker teker, harf harf geçilerek yazma yanlışlarının en aza indirilmesine çalışıldı. Sonuçta, 22,635 sözlüksel girdiden (478,434 karakter) oluşan bir dizelge “insan içine çıkabilir” hale getirildi.
TTS Dizini, temelde, yayımlanmış olan alan-içi terim sözlüklerinden derleme yoluyla oluşturuldu. Dizin, dilbilim ve yan- ve alt-dallarındaki terimlerden oluşmaktadır. Uygulamalı dilbilim içinde yer alan dil öğretimi, kuşkusuz eğitim bilimleri alan terimlerinin de dizine katılmasını gerektirmektedir. Bu terimler de kaynaklardan derlenerek TTS Dizininin sonraki sürümlerine katılacaktır. Dizin, “Türkçe tüm bilimsel terimler” savını taşımamaktadır. Ancak, zaman içindeki kullanımına ve kullanıcılardan gelen görüş ve istemler doğrultusunda böyle bir toplu dizelge oluşturulabilir. Hatta bilim terimlerinin yanı sıra sanat ve meslek dalları terimleri ve kalıp-sözleri de (belki, çok ileride) katılabilir.
Dizelgenin Internet ortamına aktarılması sırasında, kullanıcılara kolaylık olması açısından sözcük ve terimler iki ayrı ana dizelge halinde düzenlendi. Birinci dizelge kaynak dilden (Almanca, Fransızca, İngilizce, İtalyanca, Türkçe eski sözcük ve terimler) Türkçeye; ikinci dizelge ise tersine, yani Türkçeden kaynak dile olacak biçimde hazırlandı. Böylece, birinci dizelge ile kullanıcıların kaynak terim (örneğin “needs analysis”) üzerinden giderek Türkçe karşılığına ulaşmaları, ikinci dizelge ile ise Türkçesi ile karşılaştıkları bir terimin (örneğin “gereksinim çözümlemesi”) kaynak dildeki biçimine erişebilmeleri amaçlandı. Dizelgeler bu halleri ile Internet ortamında 4,5’ar MB gibi yüklemesi çok zaman alıcı halde olduklarından, harf öbeklerine ayrıldı. Kullanıcıların yararına sunulmasını daha fazla ötelememek için sayfalar bir veri tabanı üzerinden aratma yerine düz metin olarak yazıldı. Kuşkusuz, bu türden uygulayımsallar da zaman içinde kullanıcı için daha kolay ve verimli bir tabana oturtulacaktır.
Bu dizelgenin ilk sürümünün hazırlanmasında aşağıdaki yayınlar tarandı:
Ø BÜYÜKKANTARCIOĞLU Nalan (2001), “Türk Dil Devrimine ve Türkçe Sözcük Üretimine Katkıları ile Özcan Başkan”, XV.Dilbilim Kurultayı Bildiriler (Yayınlayanlar: Ö.Demircan ve A.Erözden), s.19-28.
Ø DEMİRCAN, Ömer (1990), Yabancıdil Öğretim Yöntemleri, İstanbul.
Ø DEMİRCAN, Ömer (1996), Türkçenin Sesdizimi, Der Yayınevi.
Ø DEMİRCAN, Ömer (2000), İletişim Ve Dil Devrimi, Yaylım yayıncılık, No. 54.
Ø DEMİRCAN, Ömer (2003), Türk Dilinde Çatı, Papatya yayıncılık.
Ø ERKMAN, Fatma (1987), Göstergebilime Giriş, Alan Yayıncılık, yayın no.79, Bilim Dizisi yayın no.18.
Ø GÜNAY, V. Doğan (2003), Metin Bilgisi — 2ci Baskı, Multilingual Yayınları
Ø KOCAMAN, Ahmet — Necdet Osam (2000), Uygulamalı Dilbilim – Yabancı Dil Öğretimi Terimleri Sözlüğü, Hitit Yayınları.
Ø KOCAMAN, Ahmet (1990), “Dilbilim Terimleri Sözlüğü,” Dilbilim Araştırmaları 1990, Hitit Yayınevi, s.155-90.
Ø KOCAMAN, Ahmet (1991), “Dilbilim Terimleri — Ek 1 (Uygulamalı Dilbilim),” Dilbilim Araştırmaları 1991, Hitit Yayınevi, s.146-7.
Ø KOCAMAN, Ahmet (1992), “Toplumdilbilim Terimleri”, Dilbilim Araştırmaları 1992, Hitit Yayınevi, s.115-6.
Ø OSAM, Necdet (2002), “İngiliz Dili Eğitimi – Sınav Bilgisi Sözlükçesi, A Glossary of Testing in English Language Teaching,” Dilbilim Araştırmaları 2002, s. 105-16.
Ø Özleştirme Kılavuzu, Türk Dil Kurumu, 1978.
Ø TARHAN, Betül (2005), Kendi Kendine Dil Öğrenme Modeli Ve Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi, Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Tezli Yüksek Lisans Programı, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
Ø VARDAR, Berke — Nükhet Güz, Erdim Öztokat, Mehmet Rifat, Osman Senemoğlu, Emel Sözer (1980), Dilbilim ve Dilbilgisi Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu y. No. 471.
Ø VARDAR, Berke — Nükhet Güz, M.Rifat Güzelşen, Erdim Öztokat, Osman Senemoğlu (1978), Başlıca Dilbilim Terimleri, İstanbul Üniversitesi Yayınları No. 2462, Yabancı Diller Yüksek Okulu Yayınları No. 1.
Ø VARDAR, Berke (1982), Dilbilimin Temel Kavram ve İlkeleri, TDK.
Ø VARDAR, Berke (Yön.) (1983), XX. Yüzyıl Dilbilimi (Kuramcılardan Seçmeler), TDK, yayın no. 551; Multilingual Yayınları (1999).
Ø Güncel. Yıldız Teknik Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Yabancı Diller Eğitimi Bölümü çevresince kullanılmakta olan terimler.
Bu yayınlar, Türkçe kökenli sözcük ve terim türetme yolunda bilimsel tabanlı çalışmalar olduklarından ve dizin içerdiklerinden öncelikli olarak seçildi. Hiç kuşkusuz, daha başka pek çok çalışma da bulunmaktadır. Bunların bir bölümüne ulaşılmış olup elektronik ortama aktarılmaları bir izlence içerisinde sürmektedir. Ayrıca, zaman içinde yayımlanacak olan sözlükler ve sözlükçeler de düzenli olarak TTS (“te-te-se” olarak okuyabilirsiniz) Dizinine katılacaktır.
Her hangi bir kazanç amacı gütmeden, biraz da “amatör” bir ruhla hazırlanan bu dizelgenin oluşturulmasında ve kullanımınıza sunulmasında, elektronik araç-gereç bakımından sıkıntı çekmememi sağlayan ve huzurlu bir çalışma ortamı sunan Yıldız Teknik Üniversitesi’ne ve doğrudan ya da dolaylı olarak bana yardımcı olan değerli meslektaşım ve çalışma arkadaşım Betül Tarhan’a içten teşekkürlerimle.
Aybars Erözden.
 |
ÖZEL “GİRİŞ YAZISI”NI OKUMAK İÇİN TIKLAYINIZ. |
 |
TÜRKÇE TERİMLER VE SÖZCÜKLER DİZİNİNE GEÇİŞ İÇİN TIKLAYINIZ. |
Sürüm sayısı açıklaması:
Sürüm sayısı üç bölmeden oluşmaktadır. Her bölme, nokta imleriyle ayrılmıştır. Örneğin: 1 . 1 . 1
Birinci bölme içerik bakımından kaçıncı genişletme veya düzenleme olduğunu belirtir.
İkinci bölme sitenin kurulumu bakımından kaçıncı tasarım veya teknik değişiklik olduğunu belirtir.
Üçüncü bölme ise ilk iki bölme ile belirtilen sürüme yapılan küçük düzenlemeleri belirtir.
 GÖRÜŞLERİNİZİ VE SİTEDEKİ TEKNİK SORUNLARI VE AKSAKLIKLARI LÜTFEN BİLDİRİNİZ.
|
TTS Internet Sitesinin geneli ile ilgili olarak görüş, düşünce ve önerileriniz bizim için çok önemlidir. Bunları bizimle paylaşmanızı rica ederiz. Ayrıca, sitenin işleyişinde belirlediğiniz kimi teknik aksaklıklar ve WEB sitesi kurma yanlışları (örn. sayfaların görüntülenmemesi, açılmaması, çok gecikmeli olarak yüklenmesi, yanlış sayfalara verilmiş olan bağlantılar, çalışmayan bağlantılar, vb.) veya tasarım kaynaklı sorunlar (örn. yazıların okunamaması, çok büyük veya çok küçük yazılar, artalan resimlerine karışan yazılar, vb.) varsa bunları da lütfen bize bildiriniz. Bu yolda bir elektronik ileti göndermek için soldaki resme veya aşağıdaki isimlerden birine tıklayınız: |
İÇERİK YANLIŞLARINI LÜTFEN BİLDİRİNİZ. |
Bu WEB sayfasındaki dizelgeler gözden geçirilerek yayımlanmış olup yanlışların olabildiğince en aza indirilmesine çalışılmıştır. Yine de, bu dizinleri hazırlayanların dikkatinden kaçan yanlışlar olabilir. Ya da, bu WEB sayfasındaki dizelgelerin derlenmesi için taranan basılı yayınlarda yer alabilmiş çeşitli yanlışlar bu sayfaya da aktarılmış olabilir. Eğer bu WEB sayfasında sözcük/terim karşılıklarında, yazımlarında veya başka türden olgusal bilgilerde bir yanlışlığın ayırtına varırsanız, düzeltme önerinizi e-posta ile bildirmenizi çok özellikle rica ederiz. Bu yolda bir elektronik ileti göndermek için soldaki resme veya aşağıdaki isimlerden birine tıklayınız. |
BU DİZELGEDE YER ALMAYAN, ANCAK YABANCI KÖKENLİ SÖZCÜK VE TERİMLERE TÜRKÇE KÖKENLİ KARŞILIKLARIN BULUNDUĞU DİZİN İÇEREN BİLDİĞİNİZ BAŞKA YAYINLARI LÜTFEN BİLDİRİNİZ. |
TTS Dizininin yeni sürümlerinin daha geçerli ve daha güvenilir olabilmesi için zaman ayırarak yapacağınız bu katkı için çok teşekkür ederiz. Bu yolda bir elektronik ileti göndermek için soldaki resme veya aşağıdaki isimlerden birine tıklayınız: |
|
|
|||||
|
|
|
